Kijken, luisteren en leren van een andere stad
“Waarom ga je eigenlijk naar een gemeente zoals Bergen op Zoom?"
Deze vraag krijg ik wanneer ik over een werkbezoek aan een Nederlandse stad vertel. Want laten we eerlijk zijn: als het over kernversterking, retail en stadsontwikkeling gaat, kijken we in Vlaanderen vaak naar dezelfde voorbeelden: Mechelen, Leuven, Kortrijk, Roeselare of Gent. Maar soms leer je minstens evenveel van een plek die minder vaak op de radar verschijnt. Daarom trok ik onlangs naar Bergen op Zoom. Niet omdat die stad een kant-en-klaar antwoord biedt op de uitdagingen waarmee onze Vlaamse steden en gemeenten worstelen. Wel omdat ik geloof dat goede ideeën ontstaan door nieuwsgierig te blijven. Door verder te kijken dan de gebruikelijke referenties. Door gesprekken te voeren met mensen die dagelijks met dezelfde vraagstukken bezig zijn.
Geen studiereis, wel een zoektocht naar inzichten.
Wanneer ik een stad bezoek, ga ik niet op zoek naar spectaculaire projecten of dure architectuurwedstrijden. Ik wandel door de winkelstraten. Ik kijk naar leegstaande panden. Ik observeer hoe bezoekers zich verplaatsen. Ik ga praten met ondernemers. Ik luister naar centrummanagers. Ik probeer te begrijpen waarom bepaalde keuzes gemaakt worden. Dat leverde in Bergen op Zoom enkele interessante inzichten op.
Zo zag ik hoe de stad vandaag probeert bij te sturen op keuzes die tientallen jaren geleden werden gemaakt. In de jaren negentig werd sterk ingezet op retailvastgoed. Vandaag verschuift de focus naar een meer evenwichtige mix van wonen, horeca en handel. Sommige straten krijgen bewust een andere invulling omdat het retailpotentieel er beperkt blijkt. Andere plekken worden net versterkt.
Dat soort gesprekken zijn bijzonder waardevol. Niet omdat je een model één-op-één kunt kopiëren, maar omdat je beter begrijpt welke mechanismen spelen in een binnenstad.
De waarde van een goede centrummanager
Het meest inspirerende onderdeel van het bezoek was de ontmoeting met Camiel Oosterwaal, accountmanager horeca, retail en leisure van de gemeente Bergen op Zoom. Wat mij vooral opviel, was niet zozeer zijn kennis van de binnenstad, maar zijn vermogen om verschillende werelden met elkaar te verbinden. Hij kent de ondernemers. Hij weet welke panden moeilijk ingevuld raken. Hij begrijpt waar bezoekers naar op zoek zijn. En tegelijk heeft hij zicht op de beleidsmatige, economische en ruimtelijke uitdagingen van de stad.
Ik was oprecht jaloers van zijn HUB! Binnenstad, een laagdrempelige werk- en ontmoetingsplek in het centrum van Bergen op Zoom waar bewoners, ondernemers en bezoekers terechtkunnen met ideeën, vragen en initiatieven om samen te werken aan een aantrekkelijke, levendige en toekomstbestendige binnenstad.
Sterke kernversterking ontstaat niet door plannen alleen. Ze ontstaat wanneer iemand voortdurend verbindingen legt tussen ondernemers, eigenaars, vastgoed, evenementen, bezoekers, toerisme, onderwijs en lokaal bestuur. Wanneer iemand niet alleen luistert naar problemen, maar ook actief coalities bouwt rond oplossingen. Tijdens ons gesprek en wandeling door de stad werd duidelijk hoe belangrijk vertrouwen daarbij is. Niet toevallig slaagde Bergen op Zoom er recent opnieuw in om een Bedrijveninvesteringszone (BIZ) op te richten, waarbij ondernemers gezamenlijk investeren in de aantrekkelijkheid van hun binnenstad. Meer dan 74 procent van de stemmende ondernemers schaarde zich achter dat verhaal. Dat soort draagvlak ontstaat niet vanzelf. Het is het resultaat van jarenlang investeren in relaties, aanwezigheid en geloofwaardigheid.
Misschien is dat wel de belangrijkste les die ik uit Bergen op Zoom meeneem. Een sterke binnenstad begint niet bij stenen, subsidies of evenementen. Ze begint bij mensen die erin slagen verschillende belangen samen te brengen rond een gedeelde ambitie. Dat is precies wat ik in Bergen op Zoom zag gebeuren.
Wat Bergen op Zoom mij leerde
Bergen op Zoom heeft ongeveer 70.000 inwoners en beschikt daardoor over een groter lokaal draagvlak dan veel Vlaamse centrumsteden. Toch worstelt ook deze stad met leegstand, veranderend consumentengedrag en de zoektocht naar een aantrekkelijke binnenstad. Wat me vooral bijblijft, is de brede manier waarop men naar de stad kijkt. Niet alleen vanuit retail. Niet alleen vanuit vastgoed. Maar vanuit een ecosysteem waarin wonen, handel, toerisme, onderwijs, horeca en publieke ruimte elkaar versterken. Dat is precies de reden waarom ik dit soort bezoeken blijf doen.
De beste inzichten komen vaak van klanten en ondernemers
Veel van wat ik vandaag weet over winkelstraten, leegstand, ondernemersdynamiek en bezoekersgedrag heb ik niet geleerd uit boeken. Ik leerde het van handelaars, van eigenaars, van centrummanagers, van beleidsmakers. Van klanten die mij uitnodigen om mee te denken over hun stad of hun winkelstraat. Elke stad die ik bezoek, elk gesprek dat ik voer en elke winkel waar ik binnenstap, verruimt mijn blik een beetje meer. En precies daarom blijf ik nieuwsgierig. Want wie steden wil versterken, moet blijven kijken. Blijven luisteren. En af en toe ook eens verder rijden dan de gebruikelijke bestemmingen. Soms ligt een interessant inzicht namelijk niet in Gent, Leuven of Kortrijk. Soms ligt het gewoon in Bergen op Zoom.
